Delegatie van verpleegkundige handelingen aan andere zorgverleners
Wat is een gestructureerd zorgteam?
De loutere aanwezigheid van meerdere zorgprofessionals binnen dezelfde structuur volstaat niet. Een gestructureerd zorgteam is een vooraf samengesteld team dat samen verantwoordelijk is voor de zorg van een bepaalde groep patiënten of voor een specifiek zorgaanbod. Binnen dit team zijn duidelijke afspraken nodig over o.a.:
- het gebruik van een gemeenschappelijk patiëntendossier;
- de uitvoering van het zorgplan;
- de continuïteit van de zorg;
- overleg en samenwerking tussen de verschillende zorgverleners.
Een verpleegkundige die verantwoordelijk is voor algemene zorg of coördinerend verpleegkundige (verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg - VVAZ), neemt de coördinatie van de verpleegkundige zorg op zich.
Welke handelingen kunnen worden gedelegeerd?
De coördinerende verpleegkundige of VVAZ kan de autonome verpleegkundige handelingen VVAZ van categorie B1 toevertrouwen aan basisverpleegkundigen of andere bevoegde gezondheidszorgbeoefenaars. Het gaat hierbij over taken waarvoor de verpleegkundige geen voorschrift van een arts nodig heeft, zoals o.m.:
- bepaalde bloedafnames en andere staalafnames;
- het controleren van biologische parameters en de bloedsuikerspiegel;
- bepaalde wond- en stomazorg;
- het toedienen van zuurstof;
- bepaalde blaaskatheterisaties;
- het klaarmaken en toedienen van bepaalde geneesmiddelen;
- het voorbereiden en toedienen van vaccins;
- bepaalde preventieve screenings en handelingen ter voorkoming van infecties, vallen en doorligwonden.
Daarnaast zijn er specifieke handelingen die vooral voorkomen in ziekenhuizen, bv. bij patiënten met een kunstmatige luchtweg of in het kader van anesthesie, chirurgie en sterilisatie.
De verpleegkundige behoudt de verantwoordelijkheid voor de delegatie
Een delegatie betekent niet dat de verpleegkundige zijn of haar bevoegdheid en verantwoordelijkheid volledig overdraagt. Een delegatie is steeds gebaseerd op een zorgvuldige afweging volgens de volgende principes:
- Individuele patiëntevaluatie: De coördinerend verpleegkundige beoordeelt voorafgaand de specifieke gezondheidstoestand van de patiënt (of patiëntengroep) en bepaalt op basis daarvan of delegatie verantwoord en veilig is.
- Tussentijdse herroepbaarheid: Blijkt uit de opvolging dat de toestand van de patiënt verandert of dat delegatie niet langer aangewezen is, dan kan de coördinerend verpleegkundige de delegatie op elk moment beëindigen of aanpassen.
- Gestandaardiseerde werkwijze: De gedelegeerde handeling wordt verplicht uitgevoerd op basis van een vooraf opgesteld standaardverpleegplan of een formeel goedgekeurde procedure. De coördinerende verpleegkundige beoordeelt eerst of een bepaalde handeling geschikt is om te delegeren. De delegatie kan ook altijd opnieuw worden stopgezet.
De coördinerende verpleegkundige blijft beschikbaar voor vragen, instructies en ondersteuning en bepaalt indien nodig of zijn of haar aanwezigheid ter plaatse noodzakelijk is.
Opleiding is verplicht
De zorgverlener die de taak uitvoert, mag uitsluitend handelingen verrichten waarvoor hij of zij voldoende kennis, ervaring en vaardigheden bezit. Voorafgaand aan de delegatie moet daarom een opleiding worden gevolgd.
Deze opleiding behandelt zowel de correcte uitvoering van de technische handeling als de maatregelen die nodig zijn om de patiënt veilig te verzorgen. De opleiding moet worden afgestemd op de ervaring en competenties van de betrokken zorgverlener.
De opleiding kan bijvoorbeeld op de werkvloer worden gegeven door een bevoegde verpleegkundige. De gevolgde opleiding en aangetoonde competenties moeten worden geregistreerd in het beroepsportfolio van de zorgverlener.
Welke rol heeft de arts?
De arts krijgt binnen dit systeem niet automatisch de verantwoordelijkheid voor de delegatie van verpleegkundige handelingen. Die verantwoordelijkheid ligt in principe bij de coördinerende verpleegkundige. Alleen wanneer deze laatste afwezig is en er geen andere verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg aanwezig is, kan een arts die deel uitmaakt van het gestructureerde zorgteam, tijdelijk het toezicht overnemen.
Mogelijke gevolgen voor huisartsenpraktijken
Ook multidisciplinaire huisartsenpraktijken kunnen gebruikmaken van deze regeling op voorwaarde dat zij aan de vereisten van een gestructureerd zorgteam voldoen. Hierdoor kunnen bepaalde taken, zoals bloedafnames, vaccinaties, preventieve zorg, opvolging van biologische parameters en bepaalde technische zorghandelingen, anders worden verdeeld binnen het team. Dit kan de samenwerking en organisatie van de praktijk verbeteren.
Alleen de aanwezigheid van een verpleegkundige in de praktijk is echter onvoldoende. Er moeten duidelijke afspraken, procedures, een gedeeld patiëntendossier en een systeem voor het controleren van opleidingen en competenties aanwezig zijn.
Belang van kwaliteit en veiligheid
De nieuwe regeling kan helpen om de beschikbare deskundigheid binnen zorgteams beter te benutten. Dat kan interessant zijn in een sector waar zorgverleners steeds meer onder druk staan en waar personeelstekorten bestaan. Tegelijkertijd is het belangrijk dat taakdelegatie niet uitsluitend wordt gebruikt als oplossing voor personeelstekorten. Kwaliteit, veiligheid en continuïteit van de zorg moeten centraal blijven staan. Ook een goede informatie-uitwisseling en samenwerking tussen de verschillende zorgverleners zijn essentieel. De huisarts moet bovendien een belangrijke rol blijven spelen in de algemene coördinatie van het zorgtraject.
Meer informatie vindt u ook op de website van de FOD Volksgezondheid (health.belgium.be).