Minister Vandenbroucke kaapt ontsporing verhoogde tegemoetkoming om vermogenskadaster door te drukken
Met zijn hervorming van de verhoogde tegemoetkoming beweert minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke het systeem gerichter te willen maken. Opvallend is dat hij in zijn communicatie focust op rijke ondernemers en zelfstandigen die via dividenden, vastgoed of vennootschappen toegang krijgen tot het statuut. Zo verwijst hij onder meer naar beleggers met hoge dividenden, eigenaars van meerdere woningen en zelfstandigen die via een vennootschap vermogen opbouwen terwijl hun persoonlijk inkomen laag blijft.
Die framing suggereert dat zelfstandigen en ondernemers een belangrijke bron van scheeftrekkingen vormen binnen het systeem. Nochtans spreken de cijfers dat beeld tegen. Slechts 2,4 procent van de rechthebbenden in het systeem van verhoogde tegemoetkoming zijn actieve zelfstandigen, wat aangeeft dat het probleem zich niet situeert bij zelfstandigen en ondernemers.
Vandaag heeft ongeveer 20 procent van de bevolking recht op de verhoogde tegemoetkoming, terwijl ongeveer 10 procent onder de armoededrempel leeft. Met andere woorden: het systeem reikt veel verder dan de oorspronkelijke doelgroep. Wat ooit bedoeld was als een gericht vangnet voor kwetsbare groepen, is zo geëvolueerd naar een veel te ruim bemeten statuut.
De groei van het statuut verhoogde tegemoetkoming is bovendien geen toeval. De automatische toekenning speelt daarin een centrale rol. Wie recht heeft op bepaalde sociale statuten, krijgt vaak zonder aanvraag ook de verhoogde tegemoetkoming. Dat maakt de toegang eenvoudig en laagdrempelig, maar zorgt tegelijk voor een gestage uitbreiding van het aantal rechthebbenden.
Op dat punt blijft het voorstel van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke opvallend stil. Hij behoudt de automatische toekenning en wil die verder verfijnen via digitalisering, maar grijpt niet fundamenteel in op de instroom. Ook de rol van de ziekenfondsen blijft in de communicatie van minister Vandenbroucke grotendeels buiten beeld. Zij staan nochtans mee aan de poort van het systeem en spelen een actieve rol in de uitbreiding ervan.
Alsof het huidige systeem nog niet ruim genoeg is, liggen er bovendien voorstellen op tafel om het verder uit te breiden via een nieuw statuut van “beschermde patiënt”. België telt ongeveer 1,8 miljoen chronisch zieken, maar slechts een deel van hen heeft vandaag een verhoogde tegemoetkoming. Als ook die groep onder een beschermingsregeling zou vallen, kan het aantal beschermde patiënten oplopen tot ongeveer 3,4 miljoen Belgen. Dat zou betekenen dat bijna één op drie inwoners onder een beschermingsstatuut valt.
Tegen die achtergrond schuift het Vlaams Artsensyndicaat een duidelijke koerswijziging naar voren. Wie meent op basis van zijn inkomen recht te hebben op verhoogde tegemoetkoming, zou dat recht niet langer automatisch krijgen, maar zelf bewust een aanvraag moeten indienen. In het opt-in-systeem dat het Vlaams Artsensyndicaat voorstelt, weet de aanvrager vooraf dat alle inkomens- en vermogenscriteria strikt worden gecontroleerd.
Zo verdwijnt de automatische toekenning, wordt de keuzevrijheid van het individu gerespecteerd en vermijdt men controles achteraf. Het statuut komt opnieuw terecht bij patiënten die er werkelijk nood aan hebben en er ook effectief baat bij hebben.
Het opt-in-systeem is een democratische en correcte aanpak, omdat het vertrekt van een bewuste keuze van de burger. Dat staat in contrast met het plan van minister Frank Vandenbroucke, waarin ziekenfondsen een verregaande rol krijgen in de controle op inkomens- en vermogenssituaties via gekoppelde databanken.
Het Vlaams Artsensyndicaat benadrukt dat artsen zich onverminderd blijven inzetten voor patiënten die echt kwetsbaar zijn. Solidariteit is een kernwaarde van de geneeskunde. Maar solidariteit verliest haar draagvlak wanneer ze niet langer gericht is. Het is moeilijk te verantwoorden dat één op de vijf Belgen als financieel kwetsbaar wordt beschouwd.
Het Vlaams Artsensyndicaat vraagt daarom dat het opt-in-systeem ernstig wordt overwogen. Alleen door het statuut van de verhoogde tegemoetkoming opnieuw scherp af te bakenen en bewust toe te kennen, kan solidariteit overeind blijven. Dat is noodzakelijk voor patiënten, voor artsen en voor de toekomst van onze gezondheidszorg.
Dr. Jos Vanhoof
Voorzitter Vlaams Artsensyndicaat
Meer over de concrete maatregelen die minister Vandenbroucke voorstelt om de tekortkomingen in het huidige systeem van de verhoogde tegemoetkoming aan te pakken, leest u hier.